Για να απορροφηθούν περίπου 66 εκατ. τόνοι διοξειδίου του άνθρακα θα απαιτούνταν 3,3 δισ. δέντρα και η μισή έκταση της Ελλάδας σε διάστημα δέκα ετών. Ένα έργο δέσμευσης άνθρακα στη βορειοανατολική Ελλάδα επιδιώκει να ανταποκριθεί σε αυτές τις απαιτήσεις.
Η EnEarth, θυγατρική της ελληνικής εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου Energean, αναπτύσσει μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις αποθήκευσης άνθρακα στην Ευρώπη, στον κόλπο της Καβάλας. Εκεί βρίσκεται το πεδίο του Πρίνου και οι γεωτρήσεις του που θα χρησιμοποιηθούν για την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα.
«Οι τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης εκπομπών άνθρακα δεν είναι καινούριες», δηλώνει η Κατερίνα Σάρδη, διευθύνουσα σύμβουλος της Energean και της EnEarth στην Ελλάδα. «Αυτή η προσέγγιση βρισκόταν ήδη στο τραπέζι των συζητήσεων σχεδόν 25 χρόνια πριν. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, εργαζόμουν σε έργα που αφορούσαν τον άνθρακα. Σήμερα, είμαι περήφανη που βλέπω αυτές τις λύσεις να εφαρμόζονται επιτέλους στην πράξη».
Πώς λειτουργεί η δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα
Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που θα απελευθερώνονταν στην ατμόσφαιρα θα συλλέγονται πλέον σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα και σε άλλες γειτονικές χώρες. Στη συνέχεια, ο άνθρακας –μέρος του οποίου θα συμπιέζεται σε υγρή μορφή– θα μεταφέρεται στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης του Πρίνου στην Ελλάδα. Μια υπεράκτια εξέδρα πετρελαίου θα χρησιμοποιείται για την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στο υπέδαφος, ενώ μια χερσαία εγκατάσταση θα χρησιμοποιείται για την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα σε δεξαμενές.
«Ο άνθρακας θα εισπιέζεται βαθιά στο υπέδαφος», αναφέρει ο Zoran Stanic, επικεφαλής της Μονάδας Ταμείου Καινοτομίας, μέρος των συμβουλευτικών υπηρεσιών της ΕΤΕπ. «Οι υπεράκτιες εξέδρες εγκαταστάθηκαν πριν από σχεδόν 50 χρόνια για την εξόρυξη πετρελαίου και τώρα η εγκατάσταση θα χρησιμοποιηθεί για την ασφαλή αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στους ταμιευτήρες, οι οποίοι βρίσκονται τέσσερα χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας».
Το πεδίο είναι κατάλληλο για την αποθήκευση άνθρακα. Οι γεωλογικοί σχηματισμοί που περιβάλλουν τις γεωτρήσεις έχουν μελετηθεί εκτενώς από τη δεκαετία του 1970. «Διαθέτουμε δεδομένα δεκαετιών που επιβεβαιώνουν την καταλληλότητα του πεδίου», σημειώνει η κ. Σάρδη. «Οι σεισμικές μελέτες, οι γεωτρήσεις και τα δείγματα από τον πυρήνα υποστηρίζουν τη μακροχρόνια αποθήκευση».
Η μεταφορά του άνθρακα στο πεδίο αποθήκευσης θα μπορούσε να ξεκινήσει εντός του 2027. Όταν το έργο αναπτυχθεί πλήρως, η ετήσια αποθηκευτική ικανότητά του αναμένεται να φθάσει τους 2,8 εκατ. τόνους άνθρακα το 2030. Η συνολική δυναμικότητα του πεδίου ανέρχεται σε 66 εκατ. τόνους. Το πεδίο αποθήκευσης αναμένεται να χρησιμοποιηθεί από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σλοβενία και την Κροατία για βιομηχανίες με υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, όπως οι χημικές βιομηχανίες και οι βιομηχανίες παραγωγής τσιμέντου και χάλυβα που δεν έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν το ανθρακικό αποτύπωμά τους μέσω υποκατάστασης του καυσίμου που χρησιμοποιούν («hard to abate industries»).
Η ΕΕ επεκτείνει την αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα
Τα έργα αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν περιορισμένα, ενώ τα περισσότερα από αυτά βρίσκονται σε πρώιμα στάδια σχεδιασμού ή ανάπτυξης. Σύμφωνα με την Πλατφόρμα Μηδενικών Εκπομπών, τρία έργα ξεκίνησαν τη λειτουργία τους το 2025 (τα έργα Sleipner, Snøhvit και Northern Lights στη Νορβηγία) και ένα έργο αναμένεται να ξεκινήσει το 2026 (το έργο Porthos στην Ολλανδία).
Για την επίτευξη του στόχου της εγκατάστασης αποθήκευσης του Πρίνου έχουν εξασφαλιστεί επιδοτήσεις ύψους 270 εκατ. ευρώ από τον μηχανισμό χρηματοδότησης της ΕΕ με την ονομασία «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Facility – CEF), καθώς και από το Ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης. Το έργο επίσης υποστηρίχθηκε εκτενώς από την ομάδα των συμβουλευτικών υπηρεσιών της ΕΤΕπ.
«Αυτό το έργο δεν είναι σημαντικό μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για τις προσπάθειες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης για την κλιματική αλλαγή», δηλώνει ο κ. Stanic, μέλος της ομάδας συμβουλευτικών υπηρεσιών της ΕΤΕπ. «Επιταχύνει την ανάπτυξη και καθιστά τον Πρίνο πρότυπο για παρόμοιες πρωτοβουλίες σε ολόκληρη τη Μεσόγειο».
Οι χρηματοοικονομικοί και τεχνικοί εμπειρογνώμονες των συμβουλευτικών υπηρεσιών της ΕΤΕπ εργάστηκαν για την ανάπτυξη του έργου στον Πρίνο, παρέχοντας κατευθύνσεις σχετικά με το επιχειρηματικό μοντέλο και ενισχύοντας τη δυνατότητα του έργου να προσελκύσει χρηματοδότηση. «Το επιχειρηματικό σχέδιο είναι ισχυρό δεδομένης της ζήτησης για δέσμευση άνθρακα στην περιοχή, παρά τις προκλήσεις στην προσέλκυση επιχειρήσεων που ενδιαφέρονται για την αποθήκευση του άνθρακα», αναφέρει ο Matthieu Banal, χρηματοοικονομικός σύμβουλος της ΕΤΕπ.
Οι συμβουλευτικές υπηρεσίες της ΕΤΕπ συνέδραμαν επίσης το έργο του Πρίνου σε ό,τι αφορά το κανονιστικό πλαίσιο και τις πολιτικές για τη δέσμευση άνθρακα, καθώς και την εκτίμηση του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσε να επαναχρησιμοποιηθεί το νερό που εξάγεται από την εγκατάσταση.
Η αποθήκευση άνθρακα είναι απαραίτητη για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050. Η Ευρώπη επιδιώκει την αύξηση της αποθήκευσης άνθρακα σε 50 εκατ. τόνους ετησίως μέχρι το 2030.
«Το έργο αυτό αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης φιλοδοξίας για την προστασία της βιομηχανίας και των θέσεων εργασίας στην Ευρώπη, την προώθηση της ευρωπαϊκής τεχνολογίας, τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη σε 1,5°C», δηλώνει η κ. Σάρδη. «Χωρίς αποτελεσματική αποθήκευση άνθρακα, η επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών καθίσταται πολύ δυσκολότερη, εάν όχι αδύνατη».
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στηρίζει επίσης ένα έργο δέσμευσης άνθρακα στη Στοκχόλμη. Πρόκειται για την πρώτη μονάδα βιοενέργειας μεγάλης κλίμακας με εγκαταστάσεις δέσμευσης άνθρακα στη Σουηδία. Η Stockhold Exergi, η εταιρεία που λειτουργεί τη μονάδα, έλαβε ενίσχυση 260 εκατ. ευρώ τον Απρίλιο του 2025 από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τη χρηματοδότηση της κατασκευής. Η μονάδα αναμένεται να ανοίξει το 2028 και να δεσμεύει 800.000 τόνους διοξειδίου του άνθρακα ετησίως, ποσότητα πολύ μεγαλύτερη από τις ετήσιες εκπομπές των οδικών μέσων μετακίνησης στη Στοκχόλμη.
EnEarth
Η αποθήκευση περιορίζει τα κόστη των εκπομπών άνθρακα για τον τομέα της βιομηχανίας
Οι βιομηχανίες παραγωγής τσιμέντου και χάλυβα και οι χημικές βιομηχανίες βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενα κόστη άνθρακα στο πλαίσιο των νέων κανονισμών της ΕΕ που αποσκοπούν στον περιορισμό των εκπομπών τους. Ο Πρίνος προσφέρει μια λύση για τη στήριξη αυτών των εταιρειών.
«Πρόκειται για μια λύση αμοιβαίου οφέλους», δηλώνει η κ. Σάρδη. «Οι βιομηχανίες μπορούν να αποθηκεύουν το διοξείδιο του άνθρακα αντί να το εκπέμπουν, παραμένοντας ανταγωνιστικές χωρίς να βλάπτουν το περιβάλλον». Το έργο θα ενισχύσει επίσης την οικονομική ανάπτυξη στον Κόλπο της Καβάλας, με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και τη διαφοροποίηση των ευκαιριών απασχόλησης. «Οι νέοι άνθρωποι θα έχουν λόγους να παραμείνουν στην περιοχή και να χτίσουν το μέλλον τους εδώ».
Η κ. Σάρδη υπογραμμίζει πως η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα αποτελεί μια ουσιαστική γέφυρα προς την ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης. «Χωρίς αυτή, ο βιομηχανικός τομέας της Ευρώπης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια μάχη για την επιβίωσή του».
